عبد الحسين نوايى

مقدمه 19

اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1038 تا 1105 ق ) ( فارسي )

« در صورت آدمكشى يا هر نوع جنايت به شما اجازهء محاكمه اتباع خودتان اعطا مىشود به شرطى كه در محاكمه و تنبيه آنان همان گونه كه از ملت شما انتظار داريم عدالت و انصاف مراعات گردد . » مادهء 15 : اگر يك هلندى با زنى رابطه پيدا كرد مراجع قضايى حق تعقيب او را ندارند . چنانچه مقصر باشد مقامات هلندى بايد او را تنبيه كنند . شاه عباس اظهار نظر كرده است . « مأمورين قضائى موظفند هر هلندى را كه با زنى رابطه داشته به شما تحويل دهند تا بر طبق نوع جرمى كه مرتكب شده تنبيه گردد . » خلاصه اين كه اگر يك هلندى با زنى شوهردار يا بىشوهر حتى دوشيزه‌اى روى هم ريخت و هر گونه فسادى پديد آمد ، نه شوهر يا ولى آن زن حق شكايت و تقاضاى مجازات دارند . نه حاكم شرع و داروغه . و اظهار نظر بسته به لطف و عنايت « سرپرست عمال هلندى » است . بگذريم ازين كه هلنديهاى جسور و پرتوقع حتى پيشنهاد كرده بودند كه اگر يك هلندى ديانت اسلام را بپذيرد ، اموالش به ضبط هلنديها در آيد كه شاه عباس چنين نظرى را نپذيرفته بود و ( در اين خصوص رجوع شود به كتاب اولين سفراى ايران و هلند ) . بارى هلنديها هم در مقابل انگليسيان به ايجاد پايگاههاى تجارتى و انبارها و مراكز ادارى و تجارى پرداختند و با يكديگر به رقابت شديد برخاستند . اما هر قدر انگليسيها تودار و زرنگ و مسلط بر احساسات خويش بودند هلنديها سمج و بىادب و خودخواه و پرتوقع بودند و حريص و خسيس و گدامنش . تا جايى كه ويس نيخ نمايندهء شركت هند شرقى هلند ، روزى در خانهء ملايم بيك ملك التجار و نماينده تجارتى شاه ايران با نمايندهء شركت هند شرقى انگليس گلاويز شد و براى او چاقو كشيد ! يك بار هم وقتى نمايندگان دولت شلزويك هولشتاين جهت عقد يك قرارداد تجارتى با دولت ايران از طريق درياى خزر به دربار صفوى آمدند ( 1637 / 1046 ) نماينده شركت هند شرقى هلند در ايران به نام نيكلا ژاكوب اورشل به مقر هيأت نمايندگى آلمان رفت و صريحا بدانان گفت كه منظور ايشان در تجارت با ايران مخالف مصالح و منافع شركت تجارتى هلند است و او بر طبق